Akciğer Kanseri ve Sigara Kullanımı

Akciğer Kanseri ve Sigara Kullanimi

Geçtiğimiz yüzyılda nadir görüldüğü bildirilen akciğer kanseri, bu yüzyılın başından itibaren sanayileşmeye paralel olarak artmaya başlamış, son 40-50 sene içerisinde ise belirgin bir artış göstermiştir. Eskiden erkeklerde kansere bağlı ölümlerde mide ilk sıradayken bugün akciğer kanseri ilk sırada yer almaktadır. Amerika Birleşik Devletleri’nde 2001’de tek başına akciğer kanseri 169.500 ölüme sebebiyet vermiştir (1). 2005 yılında American Cancer Society’nin yayınladığı verilere göre akciğer kanseri, erkeklerde 90.490, kadınlarda ise 73.020 kişide olmak üzere toplam 163.510 kişide ölüme neden olmuştur (2). 2008 yılında yine American Cancer Society’nin yayınladığı verilere göre, akciğer kanseri erkeklerde 90.810, kadınlarda ise 71.030 kişide olmak üzere toplamda ise 161.840 kişide ölüme neden olmuştur. Bu oranlar tüm ölüme neden olan kanserler arasında erkeklerde %31, kadınlarda ise %27 ile ilk sırayı almaktadır

Tütün kullanımı

Akciğer kanserinin artışındaki en büyük sebep olarak tütün kullanımı gösterilmektedir. Tütün kullanımının tarihçesi 4000 yıl öncesine kadar uzanmaktadır. Tütün, Yerli Amerikalılar tarafından ilk olarak uyuşturucu amaçlı kullanılmakta iken, 1492 yılından itibaren Amerika’nın Christoph Columbus tarafından keşfiyle tüm kıta genelinde kullanımı yaygınlaşmıştır (4). Günümüzde yetişkinlerin 1/3’ü (1.3 milyar insan) sigara içmektedir. Yılda yaklaşık 6 trilyon sigara içilmekte ve sigaraya başlama yaşı gittikçe küçülmektedir (5, 6). Yılda yaklaşık 5 milyon insan sigara içmeye bağlı rahatsızlıklardan ölmektedir. 2025 yılına gelindiğinde yılda yaklaşık 10 milyon insanın tütün kullanımına bağlı nedenlerden yaşamını yitirmesi, erişkinlerin ise 1/3’ünün sigara içmeye bağlı nedenlerden ölmesi beklenmektedir (6) İlginç bir şekilde, sigara içenlerin %75’i az gelişmiş ve yaşam düzeyi düşük ülkelerde yaşamaktadır (7). Son 30 yıl içinde İngiltere ve Finlandiya gibi bazı Avrupa ülkelerinde ve Amerika Birleşik Devletleri’nde içilen sigara miktarı azalsa da, Çin ve diğer Asya ülkelerinde bu sayı artmaktadır

Akciğer kanserine yakalanma nedenleri arasında tütün kullanımı erkeklerde %90, kadınlarda ise %79 ile ilk sırayı almaktadır (9). Sigara içmeyenlerle karşılaştırıldığında, hayatı boyunca sigara içmiş kişilerde kansere yakalanma riski 20 ila 40 kata kadar artmıştır (10, 11). Sigara içmeyenlerde akciğer kanserine yakalanma oranı ise sadece %2’dir (12). Sigara ve akciğer kanseri arasındaki ilişki skuamöz hücreli ve küçük hücreli olanlarda, adenokarsinom ve büyük hücreli karsinomlarla olduğundan daha güçlüdür

Akciğer kanserine yakalanma riski günde içilen sigara adedi ve sigara içilen senelerin süresi ile doğru orantılıdır. Bunlardan başka, sigaraya başlama yaşının erkenliği, dumanı akciğerlere derin çekme, sigarayı sonuna kadar içme ve sigarayı ağızda devamlı tutma da hastalığa yakalanma riskini arttırmaktadır. Erkeklerin kadınlara oranla daha fazla sigara içmesi 5-10 kata kadar daha fazla risk oluşturmaktadır. Akciğer kanseri pipo ve puro içenlerde sigara içmeyenlere oranla 5 kat fazla olmakla beraber, bu oran sigara içenlerdekine göre daha azdır

Sigara içmeyenlerin çok küçük bir kısmında bronşlarda epitel metaplazisi bulunurken, sigara içenlerde içilen sigara miktarının adedinin ve sürenin fazla olması ile orantılı olarak epitel metaplazisi ve bazal hücre hiperplazisi bulunur. Bunlar bronş kanserini başlatan bir odak oluşturur. Karsinojene bağlı değişimlerin kırılgan bölgelerde daha çok olduğu ve bu bölgelerdeki genlerin bu tür bir maruziyet nedeniyle değiştiği belirtilmiştir
Sigara dumanındaki nikotin kanserojen olmamasına rağmen bağımlılığa neden olmaktadır. Sigara dumanında bulunan kanserojen maddeler polisiklik hidrokarbonlar ve nitrozamin türevlerdir. Polisiklik hidrokarbonlardan 3-4 benzo[a]piren’in en etkili kanserojen olduğu düşünülmektedir. Bunlardan başka birçok zehirli madde kanserojen etki göstermektedir. Sigara dumanından 4000’den daha fazla kimyasal bileşen elde edilmiş olup, bu maddelerin 60’dan fazlası karsinojendir

Sigara dumanında bulunduğu bilinen karsinojenler, eş karsinojenler ve tümöre neden olan maddeler de akciğer kanserinin esas sebeplerindendir. Sigara dumanı parçacıklı faz (katran) ve gaz faz olmak üzere iki faza ayrılabilmektedir. Her iki tipte çok farklı serbest radikaller ve oksidanlar vardır. Gaz fazı yüksek derişimlerde oksiradikaller ve nitrojen oksitleri (serbest radikaller), özellikle nitrik oksiti içermektedir. Bu fazdaki organik radikaller nitrik oksidin (NO) yavaş oksitlenmesiyle nitrojendiokside (NO2) dönüşür. NO2, organik bileşenlere karşı daha tepkiseldir. Gaz fazdaki radikaller kısa ömürlüdür. Oysa katran fazda oldukça kararlı radikaller yüksek derişimlerde bulunur. Katran radikalleri suda erime özelliğindedir, bu nedenle de akciğerin sıvı yapısında bu uzun ömürlü radikaller bulunmakta ve biyolojik hasar verebilmektedir. Bu radikal sistem yeterince uzun ömürlü olduğu için akciğerin içini kaplayan sıvı boyunca yayılabilir, hücre içi organellere ve DNA’ya ulaşabilir. Katran fazı ayrıca çok miktarda nikotin ve nitrozaminler içerir. Katran fazındaki radikaller aracılığıyla digoksigenin indirgenmesinden süperoksit ve hidrojen peroksit oluşmakta, bunlar da DNA hasarına yol açmaktadırlar (16). Hem katran fazında hem de gaz fazında bulunan bu karsinojen maddelerin laboratuar hayvanlarında yapılan deneylerde akciğer kanserine yol açtığı ispatlanmıştır

Sigara dumanındaki en önemli 3 karsinojen sınıfından biri olan polisiklik aromatik hidrokarbonlardan (benzo[a]piren, nitrozaminler ve aromatik aminler) en çok nitrozaminler, özellikle de 4-(metilnitrozamin)-1-(3-piridil)-1-bütanon (NNK) üzerine odaklanılmaktadır çünkü bunlar özellikle akciğerde adenomlar ve adenokarsinomlar olmak üzere tümör gelişimini tetiklemektedir. DNA üzerine verdikleri hasarlar nedeniyle DNA’da yanlış tıpkıyapımlara ve mutasyonlara yol açmaktadırlar. İçilen sigara miktarı arttıkça akciğer kanserli hastaların bronşiyal dokularındaki hasarlı DNA miktarının da artmış olduğu görülmüştür. Ayrıca her ne kadar nedeni tam olarak bilinmese de kadınların sigara kullanımına bağlı olarak akciğer kanseri olmaya erkeklerden daha yatkın olduğu bulunmuştur

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.